Gymlab

Transpłciowość w Świecie Sportu

Joe Biden parę dni temu [1] podjął decyzję, którą zaskoczył środowisko sportowe w USA. Postanowił dopuścić do rywalizacji kobiet, na poziomie szkoły średniej i wyższej, kobiety transpłciowe. Zgodnie z wikipedią osoby transpłciowe to te, których tożsamość płciowa, ekspresja płciowa i/lub zachowania różnią się od tych kulturowo związanych z płcią, do której zostały przypisane w momencie urodzenia. Oprócz transpłciowych kobiet istnieją transpłciowi mężczyźni oraz osoby cispłciowe (słynna biegaczka Caster Semenya), które nie identyfikują się z żadną płcią. Jednak my dzisiaj, skupimy się na transpłciowych kobietach w odniesieniu do sportu i rywalizacji.  

Zgodnie z konsensusem z 2015 roku [2], obecne normy MKOL’u dopuszczają wyłącznie kobiety transpłciowe, których poziom wolnego testosteronu w surowicy, w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie przekroczył 10nmol/l i nie może go przekroczyć w trakcie trwania zawodów.  Odpowiedni limit testosteronu dla udziału kobiet transpłciowych w kategorii kobiet był ostatnio przedmiotem debaty, kiedy federacje sportowe, takie jak World Athletics, obniżyły ostatnio kryterium kwalifikacyjne wolnego testosteronu (mierzonego za pomocą chromatografii cieczowej w połączeniu ze spektrometrią mas) do <5 nmol/l. Opierało się to, przynajmniej częściowo, na dokładnym przeglądzie przeprowadzonym przez Handelsman et al. [4], gdzie autorzy doszli do wniosku, że biorąc pod uwagę nienakładającą się dystrybucję krążącego testosteronu między mężczyznami i kobietami oraz biorąc pod uwagę kobiety z łagodnym hiperandrogenizmem (np. z zespołem policystycznych jajników), właściwy limit testosteronu powinien wynosić 5 zamiast 10 nmol/L. 

Jednak zanim przejdę do tematu artykuły, chciałbym przedstawić różnicę fizjologiczne między mężczyzną a kobietą.  

Przewaga Mężczyzn nad Kobietami w Sporcie  

Ogólnie rzecz biorąc, mężczyźni są więksi i silniejsi. Mężczyźni mają: większą masę mięśniową oraz sztywniejszą tkankę łączną, co wiąże się z możliwością szybszego i wydajniejszego generowania większej siły mięśniowej; zmniejszoną masę tłuszczową i inny rozkład tkanki tłuszczowej i beztłuszczowej masy mięśniowej, co zwiększa stosunek mocy do masy oraz siłę kończyn górnych i dolnych w sporcie, w których może to być kluczowym wyznacznikiem sukcesu; dłuższa i większa struktura szkieletu, co stwarza zalety w sporcie, w którym dźwignie wpływają na przyłożenie siły, lepszą wydajność układu sercowo-naczyniowego i oddechowego, z większą objętością krwi i serca, wyższym stężeniem hemoglobiny, większą powierzchnią przekroju poprzecznego tchawicy i niższym kosztem tlenowym w oddychaniu [3,4,5,6]. 

Na poniższym wykresie możemy zobaczyć jak rozkłada się przewaga mężczyzn w poszczególnych dyscyplinach sportowych. Największa różnica występuje w sportach, gdzie dominuje siła oraz moc, natomiast w dyscyplinach opartych na wytrzymałości, te różnice zaczynają maleć. 

Ponadto należy zauważyć, że zależnie od płci występuje dominacja górnych bądź dolnych partii mięśniowych. U mężczyzn najczęściej obserwujemy dominację górnych partii, gdy dodamy do tego większą masę mięśniową i m.in dłuższy szkielet nie dziwi fakt znacznej różnicy w dyscyplinach, gdzie siła ramion jest kluczowa. 

Czy Supresja Testosteronu Pozwala Wyrównać Szansę? 

MKOL w swoich działaniach kieruje się przede wszystkim myślą, że „nadrzędny cel sportowy jest i pozostaje gwarancją uczciwej konkurencji”. Uzasadnienie tego wymogu jest takie, że ogranicza on opisane powyżej korzyści w zakresie wyników mężczyzn w dopuszczalnym stopniu, umożliwiając w ten sposób uczciwą i bezpieczną konkurencję. Sprawdźmy czy badania potwierdzają, że supresja testosteronu rzeczywiście pozwala zniwelować przewagę transpłciowych kobiet.  

Cechy Antropometryczne 

Kobiety transpłciowe na ogół utrzymują masę kostną przez co najmniej 24 miesiące supresji testosteronu. Niektóre z uzyskanych badań przedstawiają dane dotyczące utrzymania BMD (gęstość mineralna kości) u kobiet transpłciowych po wielu latach supresji testosteronu. W jednym z takich badań stwierdzono, że „BMD utrzymuje się przez medianę 12,5 roku” [7]. Na poparcie tego, nie zaobserwowano wzrostu częstości złamań w ciągu 12 miesięcy supresji testosteronu [8]. Aktualne zalecenia, w tym International Society for Clinical Densitometry, są takie, że kobiety transpłciowe, przy braku innych czynników ryzyka, nie wymagają monitorowania BMD [9, 10]. Można to wytłumaczyć w obecnych standardowych schematach leczenia, biorąc pod uwagę ustalony pozytywny wpływ estrogenu, a nie testosteronu, na obrót kostny u mężczyzn [11]. 

Biorąc pod uwagę utrzymywanie się BMD i brak wiarygodnego mechanizmu biologicznego, który udowadniał by, że supresja testosteronu może wpływać m.in. na rozmiar kości, dochodzimy do wniosku, że wzrost i parametry szkieletowe pozostają niezmienione u kobiet transpłciowych, a przewaga sportowa wynikająca z rozmiaru szkieletu zostałaby zachowana pomimo obniżenia testosteronu zgodnie z aktualnymi wytycznymi MKOl. 

Siła i Masa Mięśniowa 

Pionierska praca Goorena i współpracowników, opublikowana częściowo w 1999 r. [12] i w całości w 2004 r. [62], opisała skutki 1 i 3 lat supresji testosteronu i suplementacji estrogenów u 19 kobiet transpłciowych (w wieku 18–37 lat). Po 3 latach obszar mięśni uda zmniejszył się o dalsze – 3% w stosunku do pomiaru wyjściowego (całkowita utrata – 12% w ciągu 3 lat leczenia). Jednak w porównaniu z wyjściowym pomiarem obszaru mięśni uda u transpłciowych mężczyzn (urodzonych jako kobiety i doświadczających kobiecego dojrzewania płciowego), kobiety transpłciowe utrzymywały znacznie większy rozmiar mięśni uda. Ostateczna powierzchnia mięśnia uda, po trzech latach supresji testosteronu, była o 13% większa u kobiet transpłciowych niż u transpłciowych mężczyzn na początku badania (p <0,05). Autorzy doszli do wniosku, że supresja testosteronu u kobiet transpłciowych nie powoduje odwrócenia rozmiaru mięśni do poziomu kobiecego. 

Włączając Goorena i Buncka [13], 12 badań podłużnych dotyczyło wpływu supresji testosteronu na beztłuszczową masę ciała lub wielkość mięśni u kobiet transpłciowych. Zbiorcze dowody z tych badań sugerują, że 12 miesięcy, który jest najczęściej badanym okresem interwencji, supresji testosteronu do poziomów referencyjnych typowych dla kobiet skutkuje niewielką (około – 5%) utratą beztłuszczowej masy ciała lub rozmiaru mięśni. To sugeruje, że przewaga masy mięśniowej mężczyzn nad kobietami i jej konsekwencje dla wydajności nie są redukowane przez obecnie badane okresy (4 miesiące, 1, 2 i 3 lata) supresji testosteronu u kobiet transpłciowych. 

Jak wskazano wcześniej, różnica w sile mięśni między mężczyznami i kobietami jest często bardziej wyraźna niż różnica w masie mięśniowej. Niestety, niewiele badań dotyczyło wpływu supresji testosteronu na siłę mięśni lub inne wskaźniki wydajności u osób transpłciowych. Pierwsze takie badanie zostało opublikowane w Internecie około 1 rok przed opublikowaniem aktualnej polityki MKOl. W tym badaniu, oprócz zgłaszania zmian w wielkości mięśni, van Caenegem i wsp. [14] podali, że siła uścisku dłoni zmniejszyła się w stosunku do pomiarów wyjściowych o – 7% i – 9% odpowiednio po 12 i 24 miesiącach leczenia hormonami krzyżowymi u kobiet transpłciowych. Wiik i wsp., [15] po ustaleniu, że masa mięśni uda zmniejsza się tylko nieznacznie i że nie występują żadne istotne zmiany w gęstości skurczu po 12 miesiącach supresji testosteronu, dostarczyli po raz pierwszy dane pomiarów siły izokinetycznej wyprostu oraz zgięcia kolana. Poinformowali, że siła mięśni po 12 miesiącach supresji testosteronu była porównywalna z siłą wyjściową. W rezultacie kobiety transpłciowe pozostawały o około 50% silniejsze zarówno w grupie mężczyzn transpłciowych na początku badania, jak i w grupie referencyjnej kobiet.  

Chociaż mniej skuteczne niż badania podłużne, Lapauw i współ. [16], przeprowadzili badanie przekrojowe, w którym mierzono masę mięśniową i siłę u kobiet transpłciowych. W tym badaniu porównano 23 transpłciowe kobiety i 46 zdrowych mężczyzn z grupy kontrolnej dobranych pod względem wieku i wzrostu. Kobiety transpłciowe rekrutowano co najmniej 3 lata po operacji zmiany płci, a średni czas trwania leczenia hormonami krzyżowymi wynosił 8 lat. Wyniki pokazały, że kobiety transpłciowe miały o 17% mniej masy beztłuszczowej i 25% mniejszą szczytową siłę mięśni czworogłowych niż mężczyźni z grupy kontrolnej. To porównanie przekrojowe sugeruje, że przedłużone hamowanie testosteronu, znacznie wykraczające poza okres wyznaczony przez federacje sportowe, znacznie zmniejsza masę mięśniową i siłę u kobiet transpłciowych. 

Warto wspomnieć [24], że substytucja estrogenów może wpływać na wrażliwość mięśni na sygnalizację anaboliczną i działać ochronnie na masę mięśniową [106], tłumacząc po części niewielką zmianę masy mięśniowej z supresją testosteronu i towarzyszącą jej terapią hormonami krzyżowymi. 

Wytrzymałość i Parametry Sercowo-Naczyniowe 

Poziomy krążącej hemoglobiny są zależne od androgenów [17] i zazwyczaj zgłaszane jako 12% wyższe u mężczyzn w porównaniu z kobietami [4]. Wydaje się, że poziom hemoglobiny spada o 11–14% podczas terapii hormonalnej u kobiet transpłciowych [13, 15], i rzeczywiście porównywalne wielkości redukcji odnotowano u sportowców z DSD, którzy są wrażliwi na redukcję testosteronu i musieli je zmniejszać [18 , 19]. Zdolność do przenoszenia tlenu u kobiet transpłciowych jest najprawdopodobniej zmniejszona w wyniku supresji testosteronu, z towarzyszącym spadkiem wydajności szacowanym na 2–5% w populacji kobiet uprawiających sport [19]. Ponadto istnieje silny związek między masą hemoglobiny a VO2max [20, 21], a zmniejszenie stężenia hemoglobiny jest na ogół związane ze zmniejszoną wydolnością tlenową [22,23]. Jednak należy pamiętać, że masa hemoglobiny nie jest jedynym parametrem wpływającym na VO2max

Dlatego, mimo, że przewiduje się, że zmniejszenie stężenia hemoglobiny wpłynie na wydolność tlenową i zmniejszy wytrzymałość u kobiet transpłciowych, jest mało prawdopodobne, aby całkowicie zlikwidować wyjściową lukę w wydolności tlenowej między mężczyznami i kobietami. 

Podsumowując, wpływ supresji testosteronu na wskaźniki wydajności u sportowców wytrzymałościowych pozostaje niedostatecznie zbadany. Chociaż negatywny wpływ na stężenie hemoglobiny jest dobrze udokumentowany, wpływ na: VO2max, wielkość lewej komory serca, objętość wyrzutową, objętość krwi, próg mleczanowy i ekonomię wysiłku, pozostają nieznane. 

Wnioski 

Musimy sobie zdać sprawę, ze uwzględnione badania niestety są w większości krótkofalowe i ograniczone do osób trenujących co najwyżej rekreacyjnie. Nie wiemy również co z innymi wskaźnikami wydajności, nie ma badań oceniających wpływu terapii hormonalnej osób transpłciowych na takie czynniki, jak zwinność, skakanie, sprint czy wyniki specyficzne dla dyscypliny. 

Jak możemy zaobserwować, obecne schematy supresji testosteronu pozwalające na udział transpłciowych kobiet nie eliminują lepszych parametrów antropometrycznych, masy mięśniowej i siły osiągniętych przez mężczyzn w okresie dojrzewania i stanowiących podstawę znacznej części przewagi męskiej nad kobietami. Wydaje się raczej, że przewaga wyników mężczyzn pozostaje znaczna. Należy zwrócić uwagę, że 12 miesięcy to okres zbyt krótki, aby zniwelować przewagę osób transpłciowych, a ustanowienie limitu poziomu testosteronu wydaję się nie mieć naukowego uzasadnienia.  Dane te znacząco podważają zapewnienie uczciwości i bezpieczeństwa, które przyświecają działaniom MKOL’u . 

Nie zapominajmy, ze osoby transpłciowe spotykają się ze stygmatyzacją, dyskryminacją, a w niektórych przypadkach nawet z agresją ze strony środowiska [25-27]. Dlatego należałoby zastanowić się i podjąć jakieś kroki, które pozwolą uniknąć takich sytuacji. Osoby transpłciowe w wyniku odrzucenia ze strony środowiska często popadają w depresję [28,29], co wskazuje na istotę problemu. 

Z drugiej strony czy możemy całkowicie wyeliminować ze współzawodnictwa osoby transpłciowych? Czy powinniśmy tworzyć dla nich osobne wydarzenia sportowe? A co z osobami, które są po prostu wybitne i genetycznie mają przewagę nad swoimi kolegami i koleżankami? Te pytania pozostawiam Wam.  

Referencje: 

  1. “Joe Biden’s gender discrimination order offers hope for young trans athletes” 
  1. Harper J, Hirschberg AL, Jose M, et al. IOC consensus meeting on sex reassignment and hyperandrogenism. 2015. 
  1. Haizlip KM, Harrison BC, Leinwand LA. Sex-based differences in skeletal muscle kinetics and fiber-type composition. Physiology. 2015;30(1):30–9. 
  1. Handelsman DJ, Hirschberg AL, Bermon S. Circulating testosterone as the hormonal basis of sex differences in athletic performance. Endocr Rev. 2018;39(5):803–29. 
  1. Dominelli PB, Molgat-Seon Y, Sheel AW. Sex differences in the pulmonary system influence the integrative response to exercise. Exerc Sport Sci Rev. 2019;47(3):142–50. 
  1. Wingate S. Cardiovascular anatomy and physiology in the female. Crit Care Nurs Clin N Am. 1997;9(4):447–52. 
  1. International Gay and Lesbian Football Association. IGALF transgender policy. 
  1. Disability Sport Australia. Member protection policy. 
  1. Women’s Flat Track Derby Association. Gender policy. 
  1. International Tennis Federation. Transgender policy. 
  1. Fédération Internationale de Volleyball. Sports regulations. 
  1. Elbers JM, Asscheman H, Seidell JC, Gooren LJ. Effects of sex steroid hormones on regional fat depots as assessed by magnetic resonance imaging in transsexuals. Am J Physiol. 1999;276(2):E317-25. 
  1. Gooren LJG, Bunck MCM. Transsexuals and competitive sports. Eur J Endocrinol. 2004;151(4):425–9. 
  1. Van Caenegem E, Wierckx K, Taes Y, et al. Preservation of volumetric bone density and geometry in trans women during cross-sex hormonal therapy: a prospective observational study. Osteoporos Int. 2015a;26(1):35–47. 
  1. Wiik A, Lundberg TR, Rullman E, et al. Muscle strength, size, and composition following 12 months of gender-affirming treatment in transgender individuals. J Clin Endocrinol Metab. 2020;105(3):247. 
  1. Lapauw B, Taes Y, Simoens S, et al. Body composition, volumetric and areal bone parameters in male-to-female transsexual persons. Bone. 2008;43(6):1016–21. 
  1. Coviello AD, Kaplan B, Lakshman KM, et al. Effects of graded doses of testosterone on erythropoiesis in healthy young and older men. J Clin Endocrinol Metab. 2008;93(3):914–9. 
  1. CAS 2018/O/5794 Mokgadi Caster Semenya v. International Association of Athletics Federation. 
  1. Bermon S. Androgens and athletic performance of elite female athletes. Curr Opin Endocrinol Diabetes Obes. 2017;24(3):246–51. 
  1. Joyner MJ. V̇O2MAX, blood doping, and erythropoietin. Br J Sports Med. 2003;37(3):190–1. 
  1. Ekblom B, Goldbarg AN, Gullbring B. Response to exercise after blood loss and reinfusion. J Appl Physiol. 1972;33(2):175–80. 
  1. Kanstrup IL, Ekblom B. Blood volume and hemoglobin concentration as determinants of maximal aerobic power. Med Sci Sports Exerc. 1984;16(3):256–62. 
  1. Otto JM, Montgomery HE, Richards T. Haemoglobin concentration and mass as determinants of exercise performance and of surgical outcome. Extrem Physiol Med. 2013;2(1):33. 
  1. Chidi-Ogbolu N, Baar K. Effect of estrogen on musculoskeletal performance and injury risk. Front Physiol. 2019;9:1834. 
  1. Claes L, Bouman WP, Witcomb GL, et al. Non-suicidal self-injury in trans people: associations with psychological symptoms, victimization, interpersonal functioning and perceived social support. J Sex Med. 2015;12(1):168–79. 
  1. Hill D, Willoughby B. The development and validation of the genderism and transphobia scale. Sex Roles. 2005;53(7):534–44. 
  1. Mizock L, Mueser KT. Employment, mental health, internalized stigma, and coping with transphobia among transgender individuals. Psychol Sex Orientat Gend Divers. 2014;1(2):146–58. 
  1. Dhejne C, Lichtenstein P, Boman M, et al. Long-term follow-up of transsexual persons undergoing sex reassignment surgery: cohort study in Sweden. PLoS One. 2011;6(2):e16885. 
  1. Hepp U, Kraemer B, Schnyder U, et al. Psychiatric comorbidity in gender identity disorder. J Psychosom Res. 2005;58(3):259–61. 
  2. https://pl.wikipedia.org/wiki/Transp%C5%82ciowo%C5%9B%C4%87

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

X